نسخه آزمایشی
 
تاريخچه ايجاد تشكيلات دامپزشكي در كشور
 
 روند تحولات در قوانين و تشكيلات دامپزشكي: بررسي ايجاد تشكيلات دامپزشكي تعداد قابل ملاحظه اي از كشورهاي جهان نشان مي دهد كه برقراري تشكيلات نوين دامپزشكي در اغلب آنها به واسطه بروز همه گيريهاي طاعون گاوي بوده است . بعنوان نمونه ، اداره دامپزشكي در فرانسه در سال 1815 به واسطه طاعون گاوي ايجاد شد . همچنين در سوئد نيز پس از بروز طاعون گاوي اداره دامپزشكي در سال 1824 تاسيس گرديد . در انگلستان نيز همين بيماري باعث گرديد كه در سال 1878 اداره دامپزشكي ايجاد گردد. دليل ايجاد اداره دامپزشكي در ژاپن هم در سال 1896 طاعون گاوي بوده است .ايران نيز از اين قاعده غالب مستثني نبوده و بروز طاعون گاوي موجب ايجاد تشكيلات آموزشي و اجرائي دامپزشكي نوين آن شده است.
 در جريان جنگ جهاني اول در سال 1295ش/ 1916 م ، طاعون گاوي به ايران سرايت كرد و نواحي شمالي و مركزي كشور را فرا گرفت وخسارتهاي فراواني وارد نمود . در اواخر سال 1302 و اوايل 1303 نيز همه گيري طاعون گاوي در اردبيل و همدان ظاهر شد و سرانجام به تهران رسيد و چون به غير از انستيتو پاستور تشكيلات منسجم پزشكي و دامپزشكي در كشور وجود نداشت ، ناچار به اين موسسه مراجعه و پس از بررسي بيماري ، طاعون گاوي تشخيص داده شد .در اواسط سال 1303 در وزارت فوائد عامه اداره كوچكي به نام فلاحت وجود داشت و معاون وزارتخانه  آقاي قلي خان بيات مبارزه با طاعون گاوي را سر لوحه اقدامات خود قرار داد.
 در اين زمان يادداشت كميته بهداشت مجمع دولتهاي متفقه به ايران واصل كه در آن ذكر شده بود براي مبارزه با بيماريهاي دامي هر يك از دولتهاي عضو بايد اداره مخصوص دامپزشكي داشته باشند. از يك طرف گسترش طاعون گاوي واز طرف ديگر اين تذكر سبب شد .تا قانون تشكيل اداره دفع آفات حيواني در دي ماه سال 1303 به تصويب مجلس شوراي ملي برسد .در نتيجه نخستين اداره دامپزشكي نوين ايران به نام« دايره دفع آفات حيواني» در سال 1303 تحت نظارت انستيتو پاستور تهران تشكيل شد وكفالت آن به مرحوم عبدالله حامدي قرا گرفت كه در آن وقت دانشجوي پزشكي بود .اين اداره ابتدا در باغ شاه و سپس در حصارك مستقر گرديد .قانون دفع آفات حيواني و سرم سازي اولين قانون مربوط به دامپزشكي ايران، قانون تشكيل اداره دفع آفات حيواني است كه در جلسه مورخ 25 ديماه 1303 شمسي به تصويب رسيد.   
           
ماده واحده :
مجلس شوراي ملي به دولت اجازه مي دهد كه شعبه مخصوصي به نام دفع آفات حيواني و سرم سازي تحت نظارت پاستور تاسيس نمايد
شعبه دفع آفات حيواني با بيست و دو نفر پرسنل شروع به فعاليت نمود كه از اين تعداد 14نفركادر فني و8 نفر بعنوان خدماتي و راننده بودند . در بهمن ماه سال 1303بودجه اي به مبلغ سي هزار تومان جهت تاسيس موسسه دفع آفات حيواني به تصويب مجلس رسيد و در اوايل 1304 اين مبلغ دريافت شد . ولي بعلت عدم كفايت علاوه بر مبلغ قبلي مبلغ بيست هزار تومان ديگر تخصيص داده شد . مسئوليت اداره دفع آفات حيواني به عهده دكتر عبداله حامدي گذاشته شد و ايشان از مبلغ هاي زيادي شده پانزده هزار توان صرف خريد ساختمان و بناي موسسه وتمركزآن در حصارك ، سيزده هزار تومان براي خريد لوازم مورد نياز آزمايشگاه و مقداري نيز براي تشكيلات در گيلان و مازندران مصرف نمود و هفت هزار تومان نيز صرف خريد سرم از هندوستان گرديد و همزمان براي توليد واكسن در ايران اقداماتي شروع شد. از آن نظر كه بودجه مصوب موسسه دفع آفات حيواني براي مبارزه با طاعون گاوي و همچنين سياه زخم كافي نبود بنابر پيشنهاد شماره 4315 وزارت فلاحت ، هيئت وزيران در جلسه 29 مرداد 1304 دريافت بهاي واكسن يا سرم را از متقاضيان مجاز شمرد. از اوايل 1305 موسسه پاستور و دفع آفات حيواني هر دو با هم در وزارت فوائد عامه قرار گرفتند و در ديماه همان سال بنابر تصويب هيئت وزيران ، موسسه پاستور رسماً به وزارت فلاحت منتقل شد . دكتر بهرامي به عنوان كفيل موسسه پاستور و دفع آفات حيواني انتخاب شد و دكتر حامدي همچنان بعنوان متصدي دفع آفات حيواني باقي ماند و بودجه موسسه به مبلغ هستاد هزار تومان پيشنهاد گرديد. شرح حال وظايف موسسه دفع آفات حيواني
1- لوگيري از امراض حيوانات كه بوسيله علمي در تمام دنيا معمول است .
2- تهيه واكسن و سرم براي تمام امراض كه سرم و واكسن آنها كشف شده است.
3- مطالعه امراض نباتي و شناختن حشرات مفيد و مضره و به دست آوردن طريقه علمي و عملي براي برانداختن حشرا ت موذي از قبيل ملخ ، سن وغيره .
4- سعي در ازدياد حيوانات اهلي و نباتات مفيد از روي قواعد علمي
5- بسط و توسعه شعبات موسسه در تمام ايالات و ولايات و توسعه عمليات خود در تمام مملكت
6- بعد از دكتر حامدي ، دكترمرتضي گلسرخي كفالت موسسه را تا سال 1307 بعهده گرفت .
 
در اواخر بهار در سال 1309 وزارت اقتصاد ملي جايگزين وزارت فوائد عامه و فلاحت شد . ئاين سال سرلشكر شيباني به وزارت فلاحت و قواعد عامه منصوب گرديد و موسسه و شعبات آن را تعطيل نمود ، ( اگر چه علت اين تعطيلي بوضوح مشخص نيست ليكن به احتمال قوي پس از فروكش كردن طاعون گاوي ، ايشان نياز ظاهري براي وجود موسسه احساس نكرده است .
وزارت اقتصاد ملي جايگزين وزارت فوائد عامه و فلاحت شد در اين زمان نظريه سابق سرلشگر شيباني براي استخدام يك نفر كارشناس خارجي مبارزه با بيماريهاي واگير دام عملي شد . و دكتر لوئي دلپي ، دامپزشك فرانسوي متخصص ميكرب شناسي و بيماريهاي واگيردار را استخدام كرد . دلپي در اسفند 1309 مطابق با ماه مارس 1931 وارد تهران شد و مامور ايجاد بهنگام سرم و واكسن سازي و تشكيل اداره دفع آفات حيواني ( دامپزشكي ) گرديد . وي ضمن تجديد بناي حصارك و احداث آزمايشگاه واكسن سازي كلاسي در حصارك تشكيل داد و چند نفر از كارمندان قديمي و جديدي را براي انجام امور پزشكي تربيت كرد . بدين ترتيب اداره دفع آفات حيواني يا اداره دامپزشكي مجدداً در سال 1311 مشغول فعاليت گرديد . تا اينكه براي تسريع در انجام امور مبارزه با بيماريهاي دامي و ضمانتهاي اجرايي براي انجام آن در 25 شهريور 1314 قانون تفتيش صحي حيوانات مشتمل بر 9 ماده به شرح ذيل به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد .
 
بموجب ماده ششم قانوني كه در جلسه 23 بهمن ماه 1305 مجلس شوراي ملي به تصويب رسيده بود به وزارت فلاحت و تجارت و فوائد عامه اجازه داه شده بود براي جلوگيري از امراض ساريه حيوانات و ضد عفوني كردن پشم و پوست و غيره نظامنامه تهيه  و پس از تصويب هيئت وزراء به موقع اجرا گذاشته شود .
تا سال 1314 بموجب نظامنامه هاي وضع شده موسسه دفع آفات حيواني اقدام نموده و چون لازم بود قانوني براي تفتيش صحي حيوانات برقرار شود لذا در جلسه 25 شهريور 1314 قانوني مشتمل بر 9 ماده از مجلس شوراي ملي بشرح زير گذشت :
ماده اول صاحبان و مباشرين و مستحفظين اغنام و احشام موظفند به محض بروز مرض مسري بين حيوانات خود مراتب را فوراً به مامورين تفتيش صحي حيواني محل خود و اگر نباشد به حكومت – نظميه – يا امنيه همان محل اطلاع دهند .
تبصره- صورت امراض مسري و علامات حيواني آن از طرف اداره كل فلاحت بوسيله اعلان به اطلاع عامه خواهد رسيد .
ماده دوم – كليه مستخدمين دولت به محض اطلاع از وجود يا بروز مسري حيواني مكلفند فوراً به نزديكترين مامور تفتيش صحي حيواني مراتب را اطلاع دهند .
ماده سوم – هر حيواني كه مبتلا يا مظنون به ابتلاي يكي از امراض مسري باشند بايد بدون تاخير از ساير حيوانات جداً و در محل عليحده نگاهداري شود . ذبح و باز كردن جسد – حمل و نقل و فروش و استعمال گوشت و پوست و روده و پشم حيوان مبتلاي به امراض ممنوع است .
ماده چهارم –در موقع بروز مسري حيواني رئيس تفتيش صحي حيواناتي كه مستعد قبول مرض مي باشند . كشتن و دفن كردن حيوانات مريض – ضد عفوني كردن طويله ها – اصطبلها وكليه اشيائي كه ممكن است موجب انتقال مرض شوند .
ماده پنجم : تهيه دوا و مايه هاي كه تلقيح آن اجباري است و مخارج ضد عفوني كردن مجاناً بعهده اداره كل فلاحت است .
ماده ششم : مستخدمين تفتيش صحي حيواني اقلاً سه ماه يكمرتبه طويله ها اماكن مخصوصه تربيت حيوانات – كارخانه هاي مخصوص تهيه محصولات حيواني را معاينه مي كنند .
ماده هفتم 1) به گوشت حيواناتي كه در مسلخ سالم تشخيص داده شوند مهر مخصوص زده مي شود مفتش صحي هر مسلخ موظف است گوشتهاي غير سالم را معدوم يا بصورتي در مي آورد كه استفاده از آن براي مصرف ارتزاقي مقدور نباشد .
2- اداره تفتيش صحي محصولات حيواني موظف است موسسات وكارخانجاتي را كه به تهيه مصنوعات و محصولات حيواني اشتغال دارند هميشه تحت تفتيش صحي قرار دهند .
3- موسسات مذكوره در فوق موظفند محصولات خود را طبقه بندي صحيح نموده بطوري كه اداره كل فلاحت دستور مي دهد براي صادرات باربندي نمايند .
روي لفاف هر بسته از محصولات مزبور توسط مامورين صحي حيواني نمره گذاري و ممهور خواهد شد .
4- اداره كل فلاحت بايد براي هر عدل محصولي كه بترتيب فوق نمره گذاري و مهر شده باشد تصديق نامه صحي مطابق نمونه كه بموجب نظامنامه معين مي شود صادر نمايد .
ماده هشتم : متخلفين از مقررات اين قانون محكوم به حبس از يك تا هشت روز و يا جزايي نقدي از ده تا پانصد ريال خواهند گرديد .
تبصره – متخلفين از ماده يك اين قانون در حكم متخلفين از دستورات صحي محسوب و به مجازات خلافي محكوم خواهند شد .
ماده نهم : تاريخ اجراي اين قانون را در هر يك از ايالات اداره كل فلاحت تعيين و اعلان خواهد نمود اين قانون كه مشتمل بر نه ماده است درجلسه بيست و پنجم شهريور ماه يكهزار سيصد وچهارده شمسي به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد .
در سال 1314 دكتر حامدي به رياست كل تشكيلات بيطاري ايران منصوب گرديد . و مدرسه عالي بيطاري ، موسسه حصارك و دامپروري حيدر آباد وكشتارگاه نيز تحت نظر اين تشكيلات قرار گرفت . در سال 1316 دكتر حامدي با حفظ سمت به رياست دانشكده دامپزشكي انتخاب شد . دكتر حامدي مراكز دامپزشكي را در استانهاي مختلف كشور گسترش داد . لازم به توضيح است در سال 1311 مدرسه عالي بيطاري جهت تربيت پرسنل متخصص مورد نياز دامپزشكي تحت نظر تشكيلات وزارت جنگ تاسيس گرديد و در سال 1314 به كرج منتقل و از نظارت ارتش خارج شد و همراه با دانشكده كشاورزي تحت نظر اداره كل فلاحت قرارگرفت . به نحوي كه در فوق اشاره شد به تشكيلات دامپزشكي ملحق گرديد . همچنين فرهنگستان ايران در سال 1316 ، لغت دامپزشكي را به جاي بيطاري و دانشكده را به جاي مدرسه عالي وضع نمود.نامه دامپزشكي كه بعداً نامه و سپس مجله دانشكده دامپزشكي ناميده شد در سال 1316 به مديريت دكتر حامدي منتشر گرديد كه تا حال حاضر فعاليت دارد .
در سال 1318 بموجب بخشنامه وزارتي شماره 43497 مورخه 28/12/1318 دامپزشكي شهرستانها ضميمه ادارات كشاورزي گرديد . اين بخشنامه اداري كشمكش وسر و صداي زيادي ايجاد و مخالفت دامپزشكي و مخالفت دامپزشكي كل و ادارات دامپزشكي شهرستانها مواجه و باعث گرديد . در بخشنامه شماره   1245 مورخه 12/1/1319   توضيح داده شود كه منظور از بخشنامه مذكور تمركز كارها بوده است نه تنزل موقعيت و مقام دامپزشكي . دكتر حامدي در سال 1319 با حفظ سمتهاي قبلي به رياست دفع آفات نباتي نيز منصوب شد . وي در 25 مهر ماه 1320 با حفظ مقام رياست دانشكده دامپزشكي به مقام مدير عامل فني وزارت كشاورزي انتخاب شد . وكشاورزي و دامپزشكي يكجا تحت نظارت عاليه قرار گرفت و ادارات كشاورزي و دامپزشكي توام شده استانها و شهرستانها از نظر فني تحت نظر وي قرار گرفت . دكتر حامدي در طي سالها كوشيد دامپزشكي را بصورت اوليه برگرداند . ضمن سلسله بخشنامه ها ي استقلال كامل دامپزشكي را تامين مي نمود . در سال 1319 بعلت شيوع و تلفات بيماري مشمشه و براي مقابله با اين بيماري آئين نامه مبارزه با بيماري مشمشه مورد تصويب هيئت وزيران قرا گرفت . دكتر رضا رستگار واگذار گرديد . در همين موسسه سرم سازي رازي و دامپروري حيدر آباد (بعلت تشكيل اداره دامپروري ) و در سال 1323 دانشكده دامپزشكي از اداره دامپزشكي جدا گرديد . در سال 1316 ، اداره دامپزشكي داراي يازده بخش فعاليتي در مراكز زير بود . تهران ، مازندران وگيلان ، آذربايجان شرقي ، آذربايجان غربي ، كرمانشاه وكردستان و لرستان ، خوزستان ، فارس ، مكران ، خراسان ، گرگان ، اصفهان جدا شدن دانشكده دامپزشكي از اداره دامپزشكي در ابتدا به منظور اعتلاي سطح علمي دانشگاه تهران ولي بعداً بعلت دوگانگي در مديريت دانشكده كه برنامه تحصيلات و امتحانات و امور علمي دانشكده در اختيار دانشگاه تهران بود و از نظر بودجه ، مديريت وتعيين استادان وكاركنان تحت نظر اداره كل كشاورزي قرار داشت اين نابساماني و آشفتگي در ميان استادان و دانشجويان سرانجام در مهر ماه 1323 در كابينه اي آقاي ساعد مراغه اي هيئت دولت با توجه به اهميت حرفه دامپزشكي الحاق دانشكده دامپزشكي به دانشگاه تهران را تصويب كرد .
در سال 1324 آئين نامه بازرسي مواد خوراكي به تصويب هيئت وزيران رسيد و مسئوليتهاي مهمي بعهده دامپزشكي محول گرديد .تشكيل بنگاه امور دام درسال 1325 بنابر مصوبه هيئت دولت ، بنگاه كل امور دام تشكيل شد كه شامل دو اداره كل دامپروري و دامپزشكي بود .
الف - اداره كل دامپروري شامل قسمتهاي : اصلاح نژاد دام ، موسسه حيدر آباد ، اداره اصلاح مراتع .
ب- اداره كل دامپزشكي شامل بخشهاي زير : بهداشت دام ومحصولات دامي با پنج قسمت : مبارزه با بيماريهاي دامي ، امور فني ،قرنطينه ،صدور گواهينامه بهداشتي ،بازرسي مواد خوراكي .
اداره امور كشتارگاه شامل وبهداشت كشتارگاه وساختمان اداره بررسيهاي دامپزشكي شامل : مطالعات بيماريها ، آمار ، كتابخانه و انتشارات
بنابراين تصويب نامه ، اداره هاي دامپزشكي در استانها و شهرستانها بجز تهران جزء اداره هاي كشاورزي گرديد ،يعني اختيارات دامپزشكي سلب شد .
با اين مصوبه ارتباط مستقيم واحدهاي استاني با مركز دچار اختلال گرديد .وموجب آشفتگي واعتراض شد وبه همين علت در سال 1326 مجدداً اختيارات محدودي به دامپزشكي استانها داده شده بدين ترتيب كه در هر اداره كشاورزي دو معاونت ايجاد شد كه يكي از آنها مستقلاً ومنحصراً براي دامپزشكي در نظر گرفته شد . معاون دامپزشكي ،رئيس اداره دامپزشكي نيز بود وامور فني ومالي مربوطه در اختيار وي قرار داشت .در سال 1328 بنابر تصويب نامه هيات وزيران ،دولت ايران به عضويت دفتر بين المللي بيماريهاي واگيردار D.I.E)) در آمد .از آن به بعد همه ساله در حوالي ارديبهشت ماه ،روساي بعنوان نماينده وبرخي از استادان به عنوان هيات نمايندگي ايران در پاريس در مقر اين مجمع جهاني شركت مي نمايند . نهايتاً در سال 1339 طي دستور وزير كشاورزي كليه ادارات دامپزشكي استانها مستقل شده وتحت نظر مستقيم مدير كل دامپزشكي كشور قرار گرفت.